NTV – Yakın Plan Programı, İngiltere Kraliçesinin Türkiye Ziyareti Sırasında Protokol Kuralları Hakkında

NTV YAKIN PLAN PROGRAMI
12 MAYIS 2008

Celal Pir: Evet kraliçenin Türkiye’ye seyahatini 750 gazetecinin takip edeceği akreditasyon yaptığı belirtildi. Ancak kraliçe ile yemek yeme onurun kovuşacak isimlerden biri de çok değerli bir isim Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkan Yardımcısı ve aynı zamanda protokol konularını yakından bilen bir isim Emekli Büyükelçi Sayın Onur Öymen. Sayın Öymen hoş geldiniz.
Onur Öymen: Hoş bulduk efendim.
Celal Pir: Siz zannediyorum Bursa milletvekili olarak katılacaksınız değil mi oradaki toplantılara.
Onur Öymen: Ayrıca İngiliz büyükelçisinin Ankara’da vereceği davete de davet etmişler ona da katılacağım.
Celal Pir: Peki hemen soralım, şimdi deniyor ki; kraliçe gittiği ülkenin protokol kurallarına uyar ama kraliçenin de bazı istekleri vardır geleneksel İngiliz monarşisini temsil ettiği için. Onlarında kabarık bir listesi vardır. Şimdi protokol kurallarına uyar mı yoksa kabarık listesi var geleneksel bir tavrı mı var hangisi doğru?
Onur Öymen: Şimdi devlet başkanları aslında ülkelerinin birliğini şerefini itibarını temsil ederler. Onun protokol kuralları bunun için yaratılmış başından itibaren bunun icat edilmiş. Devletlerinde eşitliğini vurgulamak için. Gayet tabiî ki ziyaret edilen ülkede o ülkenin protokol kurallarına uyulur ama giden ülkenin de itibarını zedelemeyecek önlemler alınır tedbirler alınır. Yani burada önemli olan eşitliktir. O kadar ki bir Viyana kongresi yapıldığında hangi devlet başkanı daha önceden gelecek bunu kararlaştıramadıkları için işte büyük krallar aynı anda çeşitli kapılardan girmişler içeri kimsenin önceliği olmasın diye.
Celal Pir: Peki mesela şunu biliyorum mesela cumhurbaşkanı Gül İngiliz kraliçesini ziyarete gitse onu Prens Charles havaalanında karşılıyor Buckingham Sarayı’na götürüyor. Bizdeki karşılama metodu nedir kraliçeyi?
Onur Öymen: Şimdi karşılılık ilkesi esastır devlet başkanlarının karşılanmasında. Onlar size nasıl yaptıysa sizde öyle yaparsınız kural öyledir fakat bazen biraz fazla iltifat etmek istenildiği zaman bu kuralların göz ardı edildiği de görülür. Ama çok dikkat edilmesi gereken bir kuraldır bu. Vaktiyle benim bildiğim kadarıyla İsmet Paşa Roma’ya gideceği zaman Mussolini zamanında Atatürk demiş ki; Mussolini bizzat gelip sizi garda karşılamazsa trenden inmeyin ve geri dönün demiş doğruysa eğer bu hikâye ve gelmiş Mussolini kimse karşılamazken İsmet Paşayı garda karşılamış böyle hikâyeler çoktur protokolde.
Celal Pir: İncelikleri var. Peki, şimdi çok merak ettiğim bir nokta var elinde eldiven var kraliçenin elinde eldiven takmasının özelliği nedir? Bir ikincisi kendisi el uzatmadıkça eli sıkılmaz, kendisi soru sormadıkça kendisiyle konuşulmaz. Öyle yerlere koyuyorsunuz ki Papa’dan bile üstün yerlere koyuyorsunuz. Yani kraliçe bu kadar monarşiyi birebir mi temsil ediyor hiç insan değil mi?
Onur Öymen: Bütün krallar kraliçeler aynı şekilde hareket etmezler farklı farklı davranışları olur. Ben Danimarka’da büyükelçiyken Danimarka kraliçesiyle bir şekilde temas etme imkânımız olmuştu. Onun böyle eldiven giyerek oturma alışkanlığı yok ama başka alışkanlıkları var. Mesela İngiliz kraliçesi bir büyükelçiyi kabul ettiği zaman resim çektirir Danimarka kraliçesi katiyen çektirmez böyle şeyler var. Konuşurken mesela önceden size tembih ederler kraliçe bacak bacak üstüne attığı zaman konuşma bitti demektir. O zaman müsaade istersiniz, ayrılırsınız. Bu İngiliz kraliçesinin bu temaslarda çok alçak gönüllü olduğunu çok yumuşak konuştuğunu herkesle el sıkıştığını filan biliyoruz. Orada büyükelçilik filan yapan arkadaşlarımızda anlattılar. Yani orada gayet insancıl bir şekilde davrandığını ve çok bilgili olduğunu konuştuğu temsilcinin ülkesi hakkında çok kapsamlı bilgi edindiğini dosyasını çok iyi çalıştığını söylerler. Ama dışardan yaratılan izlenimin aksine böyle çok soğuk mesafeli olmadığını insancıl bir yaklaşım sergilediğini bana anlattılar.
Celal Pir: Peki mesela nezaket meselesine geldiğimizde kraliçe herhangi bir kişiye bir soru sorduğunda yanıt “yes madam” olarak mı yoksa nasıl ifade edilir ve cevap verilir?
Onur Öymen: Doğrusu “your majesty”dir öle hitap edilir fakat “yes madam” denildiğini de biliyoruz İngiltere’de bunu söyleyenler var.
Celal Pir: Peki mesela İngiliz kraliçesinin İspanyol, Danimarka ya da işte Kayseri’yi ziyaret eden Beatris’ide gördük onlar çok samimiler ellerinde şemsiyeyle dolaşabiliyorlar ama İngiliz kraliçesi öyle değil. Ne farkı var aralarında monarşi onlarda monarşi bunlarda monarşi.
Onur Öymen: İngilizler çok köklü geleneklere sahipler onlar geleneklerini sürdürmeyi özen gösterirler. Ben İspanya’da görev yaptım İspanyol kralı çok böyle arkadaş gibi davranır sırtınıza elini vurur filan ondan sonra sizinle konuşurken filan çok böyle bir sanki öteden beri sizi tanıyan arkadaş gibi konuşur. İşte dediğim gibi Danimarka kraliçesi mesela daha mesafelidir ama o da konuşurken normal bir insan gibi konuşur. İngiliz kraliçesiyle bu tip bir şeyim olmadı şimdiye kadar bir temas imkânım olmadı ama önümüzdeki günlerde inşallah bunu da yaşayacağız bu tecrübeyi de. Fakat bana anlatılan İngiliz kraliçesinin bir taraftan geleneklere çok bağlı fakat bir taraftan da çok insancıl olduğudur.
Celal Pir: Aslına bakarsanız şimdi bu dokunma meselesine geldiniz bir not vardı önümde İngiliz kraliçesinin işte 50 yıllık kraliyet geçmişinde neler yapıp neler yapmadığı. Bir dönüşte o zaman Prens Charles annesin koşarak geliyor kraliçe sadece arkasından sırtına bir dokunuyor ve bunun bir sevgi gösterisi olduğunu belirtiyorlar. Bu kadar sert midir monarşinin kuralları toplum önünde sevgiyi bile gösteremezsiniz.
Onur Öymen: Monarşiden ziyade bu ülkeden ülkeye değişen bir adet. İngilizlerin genellikle biraz mesafeli olduğu bilinir. Yani Akdenizliler kadar sıcakkanlı olmadığı İngilizlerin bilinir. Ama kraliçenin görevinin gerektirdiği bir şey içinde ölçü içinde hareket ettiğini söyleyebiliriz biz öyle biliyoruz. İngiliz sarayıyla ilgili pek çok hikâye anlatılsa ada işin esası şudur ki kraliçeler daima saygın bir şahsiye t olmuşlardır. İngiliz halkı mesela hangi siyasi eğilimde olursa olsun kraliçeyi çok sever. Ve İngiltere’de kraliyet pek tartışılmaz. Ama başka ülkelerde öyle değil İsveç’te krallık mesela İsveç’te devletin rejimini cumhuriyetçilik olarak değiştirmeyi öngören siyasi partiler var. İngiltere’de daha bağlıdır insanlar monarşiye onu devletin sembolü olarak görürler. Hatta dininde İngiltere’de sembolüdür Amerikan kilisesinin başı İngiliz kraliçesidir. Fakat İngiltere’de uygulamada tam bir laiklik vardır din ve devlet işleri birbirinden ayrıdır ama sembolik olarak kilisenin de başkanı kraliçedir. Böyle şeyler İngiltere’nin özellikleri var. Biz bu ziyaretin çok yararlı olacağını ümit ediyoruz Türkiye ile İngiltere arasındaki ilişkilerde. Şunu da söyleyeyim kraliçe bir yılda en çok iki ülkeyi ziyaret eder. Bu yıl Türkiye’yi seçmiş olmasının da özel bir anlamı var diye düşünüyoruz. Bunu kraliçenin Türkiye’ye gösterdiği verdiği önemin bir işareti olduğuna inanıyoruz.
Celal Pir: Çok teşekkür ediyorum Sayın Öymen. Aslına bakarsanız kraliçeyle yemek yiyecek ekibe şöyle bir şeyde söyleyebiliriz tabi davetlilere. Hiç bir yemek 1 saat 15 dakikayı geçmiyor ve kraliçe geldiğinde masada soğuk mezeler hazır oluyor. Eğer biri bir kadeh kaldırmışsa herhangi bir kişiyi beklemeden şerefine kadehi kardırıyor. O kadar çok kural var ki ama bu kurallar içinde tümü içinde tabiki monarşiye İngiliz monarşisine saygıyı ifade eden kurallar. Aynı şekilde kraliçede Türkiye’de göreceksiniz yarından itibaren az önce Sayın Öymen de söyledi bir alçak gönüllülük davranışı da sergileyebilir belki halkın arasına da karışabilir bugüne kadar görmediğimiz kadarıyla. Şimdilik hoşça kalın yarından itibaren İngiliz kraliçesini takip edeceğiz