TBMM Genel Kurul, T.C. ile Türkmenistan Arasında Ankara ve Aşkabad’da Diplomatik Temsilciliklerinin Yerleşimine İlişkin Protokolün Onaylanması

- TBMM Genel Kurul Tutanağıdır -
CHP İSTANBUL MİLLETVEKİLİ ONUR ÖYMEN’İN  TÜRKİYE CUMHURİYETİ İLE TÜRKMENİSTAN CUMHURİYETİ HÜKÜMETLERİ ARASINDA ANKARA VE AŞKABAD’DA DİPLOMATİK TEMSİLCİLİKLERİNİN YERLEŞİMİNE İLİŞKİN PROTOKOLÜN ONAYLANMASININ UYGUN BULUNDUĞUNA DAİR KANUN TASARISI HAKKINDA YAPTIĞI KONUŞMA
_____________________________________________
10 NİSAN 2003
Tasarının tümü üzerinde ilk söz, Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına İstanbul Milletvekili Sayın Onur Öymen’e ait.
Buyurun Sayın Öymen. (CHP sıralarından alkışlar)
Süreniz 20 dakika.
CHP GRUBU ADINA ONUR ÖYMEN (İstanbul) – Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Türkiye Cumhuriyeti ile Türkmenistan Cumhuriyeti Hükümetleri Arasında Ankara ve Aşkabad ‘da Diplomatik Temsilciliklerinin Yerleşimine İlişkin Protokolün Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun Tasarısı hakkında, Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına görüşlerimizi bildirmek üzere söz almış bulunuyorum.
Değerli arkadaşlar, Türkmenistan’ın, Orta Asya ülkeleri arasında çok özel bir konumu var. Bildiğiniz gibi, bu ülkenin nüfusunun yüzde 80′ini Türkmen asıllı soydaşlarımız oluşturmaktadır. Türkmenistan, bağımsızlığına kavuştuktan sonra, 16 Aralık 1991 tarihinde, bu ülkeyi tanıyan ilk devlet Türkiye Cumhuriyeti olmuştur. Türkmenistan ile 70′e yakın anlaşma yaptık, cumhurbaşkanları düzeyinde 20 ziyaret gerçekleştirdik, başbakanlar düzeyinde 3 ziyaret gerçekleştirdik, dışişleri bakanları düzeyinde 7 ziyaret gerçekleştirdik.
Bu ziyaretler, ilk başlangıçta çok yoğun bir şekilde gerçekleşti; fakat, uzun yıllardan beri -son yıllarda- Türkiye ile Türkmenistan arasındaki üst düzey ziyaretlerin çok az olduğunu görüyoruz. Bu ülkeyle ilişkilerimizin özelliklerini biraz sonra açıklayacağım, o zaman bu eksikliğin ne kadar önem taşıdığını, belki daha iyi anlamak mümkün olacaktır.
Türkmenistan’da 450 firmamız çalışıyor. Bu ülkede çalışan vatandaşlarımızın sayısı 5 000′e ulaşmıştır.
Yabancı sermayeli şirketler arasında Türk firmaları yüzde 30′luk bir pay alıyor ve bu, birinci sırada gelmektedir. Türk firmalarının üstlenmiş oldukları projelerin toplamı 5 milyar doları aşıyor. Türk şirketleri, Türkmenistan’da 1 500 000 000 dolardan fazla yatırım yapmışlardır, bunun 1 milyar doları tekstil sektörüne gitmiştir.
Türkmenistan’ın ithalatında, Türkiye, yüzde 19 payla birinci sırada yer alıyor. Ne yazık ki, bu dışticaretimizde bir azalma görüyoruz. 2000 yılında 217 000 000 dolar olan dışticaret hacmi, 2001 yılında 177 000 000 dolara gerilemiştir. Türkiye’nin genel dışticareti artarken, bu kadar önem verdiğimiz bir ülkeyle dışticaretimizin azalmasının sebeplerini araştırmamız gerekiyor. Türkmenistan ile dışticaretimizi geliştirmek için birçok anlaşma yaptık; buna rağmen bu gerilemenin ortaya çıkması düşündürücüdür.
Bildiğiniz gibi, Türkmenistan, doğal kaynaklar açısından çok önemli bir ülkedir. Petrol rezervi var; henüz işlenmemiş petrol kaynaklarının 200 milyar varili bulduğu hesaplanıyor. 40 trilyon metreküp doğalgaz rezervi var ve Orta Asya ülkeleri arasında Türkmenistan’dan daha fazla doğalgazı olan ülke yok. Biz, Türkmenistan’dan doğalgaz almak için, otuz yıllık bir anlaşma imzaladık -1998 yılında, cumhurbaşkanları düzeyinde bir anlaşma imzaladık- bu konuda pek çok çalışma yaptık; fakat, ne yazık ki, bu anlaşmayı yürütecek olan uluslararası konsorsiyum projeden çekilmiştir ve bu anlaşma halen askıdadır. Hükümetten, bu doğalgaz alım anlaşmasını canlandırmak için faaliyette bulunmasını bekliyoruz, onu teklif ediyoruz.
Türkmenistan Cumhurbaşkanı Sayın Türkmenbaşı’nın, bu doğalgaz projesinin yürürlüğe sokulamamasından duyduğu endişeyi ve tepkiyi kamuoyuna açıkladığını da biliyoruz. Türkiye’nin, Rusya’dan, daha az elverişli koşullar altında doğalgaz aldığını, bir kardeş cumhuriyet olan Türkmenistan’dan ise -Hazar Denizini geçerek döşenecek gaz boru hattıyla- bu gazı ithal etmekten vazgeçtiğini veya bu projeyi geciktirdiğini Türkmenbaşı ifade etmiştir. Bu konuları, ümit ediyoruz ki, hükümetimiz, gereken önemle ve ciddiyetle ele alacaktır. Bu ülkeyle diğer alanlarda da çok yoğun işbirliğimiz var, çok yoğun bir askerî işbirliğimiz var. Şu ana kadar 1 157 Türkmen asıllı askerî personel Türkiye’de eğitim görmüştür. Halen, Türkiye’de, 1 321 Türkmen öğrenci, askerî olmayan alanlarda eğitim görmektedir. İşte, böyle bir ülkeyle ilişkilerimizi çok daha yoğun bir şekilde yürütmek zorundayız. Beş yılı aşkın zamandan beri Türkmenistan’a başbakan düzeyinde bir ziyaret yapmadık; biz, bunu büyük bir eksiklik olarak görüyoruz. Ümit ediyoruz ki, çok yakında bu eksikliği gidereceğiz ve bu ülkeyle ilişkilerimizi başladığımız düzeye, hatta onun daha ilerisine götüreceğiz. Hükümetimizin bugün çok başka alanlarda önemli yükümlülükleri olduğunu biliyoruz; Irak konusunda, Kıbrıs konusunda, Avrupa Birliği konusunda çok yoğun bir program içinde olduğunu biliyoruz; ama, bu programlar, Türkmenistan gibi, diğer Ortaasya ülkeleri gibi kardeş cumhuriyetlerle ilişkilerimizi geliştirmemize engel olmamalıdır. Bu ziyaretlere önem vermeliyiz, karşılıklı ziyaretlerin düzeyini yüksek tutmalıyız; Meclis heyeti olarak da bu ülkeye yapılacak ziyaretler büyük önem taşımaktadır.
Değerli arkadaşlar, Türkmenistan ile Türkiye arasında 23 Aralık 1999 tarihinde, karşılıklı olarak diplomatik temsilciliklerinin inşaı konusunda anlaşmalar yaptık, bir protokol yaptık; şimdi, onaylayacağımız protokol budur. Bu kadar uzun zaman geçmiş olmasına rağmen, bu protokolün Meclise henüz şimdi sunulmuş olmasını da bir gecikme, bir eksiklik olarak görüyoruz. Daha önce çeşitli vesilelerle söyledik, Türkiye’nin imzaladığı uluslararası anlaşmalar, sözleşmeler, protokoller gecikmeden Meclise sunulmalıdır; bir an önce Meclisin onayına sunulmalıdır. Bunların işlemesinden, Türkiye, kazanç sağlayacaktır. Şimdi, bu protokolün hayata geçirilmesinden de, senede, Türkiye, 100 000 dolarlık bir avantaj sağlayacaktır. Bu protokol şu ana kadar onaylanmadığı için, Türkiye, söz verdiği halde Türkmenistan’a bir büyükelçilik binası inşaı taahhüdünü yerine getirememiştir. Buna karşılık Türkmenistan, ülkemize Aşkabad’da çok geniş araziler ve binalar tahsis etmiştir.
Türkiye’nin taahhüdünü yerine getirmesi için bu protokolün onaylanması gerekiyor. Biz, Cumhuriyet Halk Partisi Grubu olarak, bu protokolün onaylanmasına olumlu oy vereceğiz; fakat, bir kere daha tekrarlıyorum; bu gibi projeleri, gecikmeden, hükümetimizin, Yüce Meclisin onayına sunmasını öneriyoruz.
Beni dinlediğiniz için tekrar teşekkür ediyorum, saygılar sunuyorum. (Alkışlar)
BAŞKAN- Teşekkür ederiz Sayın Öymen.